Saturday, July 24, 2021
Home Dib U Eegis Buug Faallo La Xiriirta Buugga: Adua (Adwa)

Faallo La Xiriirta Buugga: Adua (Adwa)

Adua wuxuu dalka Talyaaniga ka yahay magac gabdheed, waana magaca tuulo (Adwa) oo ku taal gobolka Tigray oo ah halka 1886-kii ay Itoobbiya ku jabisay ciidamada Talyaaniga. Fashiistada  oo magacan billaabay waxay ula jeedeen aargoosi. Kassoo dhacay 1935-1936 oo Mussolini uu ku qabsaday Itoobbiya hub adduunka ka reebban.

Ijaaba waxay ka dhawaajinaysaa aabbe inantiisa u sheegaya qiimaha magaceeda: “Waxay ahayd inaad iigu mahadnaqdid, waxaan ku siiyay magaca guushii ugu horraysay ooy Afrika ka dhalisay imbiriyaaliyadda.”

Sheekada buugga [Adua (Adwa), Igiaba Scego (Ijaaba Sheegow), New Vessel Press, 2017, 185 bog] waxay saamaysaa saddex jiil iyo muddo qarni ah, haseeyeeshee, udub dhexaadka sheekada waa Adua iyo aabbeheeda Maxamed Cali Zoppe (Zoobbe).

Adua  hooyadeeda umusha ayay ku geeriyootay. Iyada iyo walaasheeda waxaa loo waday miyiga ooy ugu  noolaayeen sida xooladhaqatada.

Toddoba jirka ayaa loogu sheegay in aabe iyo hooyo aysan ahayn waalidkooda dhabta ah. Adua marna ma oggolaan aabbaheeda cusub, cuqdada ay ka qaadday dhacdadaas waxay noqotay derbi ku dhex-dadban iyada iyo aabbeheda.

Zoobbe wuxuu u ahaa Turjumaan maamulka Talyaaniga wuxuuna ahaa nin afaf badan ku hadla aqoon qota dheerna leh, balse taasi  kama dhigin aabbe wanaagsan.

Adua iyo walaasheeda waxaa loo raray beled magaciisu yahay Magaalo oo ay ka dhigteen dugsi kuna noolaayeen nolol reer magaalo.

Adua waxay jamatay nolosha jilayaasha siinamada, waxayna go’aansatay inay ka cararto dalka si ay u noqoto qalanja can ah.

Adua iyadoo 17 jir ayay reerkeeda ka tagtay waxayna ka dhacday Roma oo riyadeeda jilaannimo ay ku hungowday.

Adua waxay sheekadeeda u tebinaysaa maroodiga taallada Bernini oo ku taal barxad can ah ee Roma. Adua yaraanteedi waxay u baahnayd kalgacayl, markay dhallinyarannimo gaartayna waxay u baahnayd qof la taliya oo ku hago tubta toosan si ay u qaadato go’aammo sax ah, nasiibdarro,  ma aysna helin. Adua oo  gaamurtay waxay door bidday ina u calacasho maroodiga marmarka ah.

Adua markay da’ yarayd hammigeeda oo qura wuxuu ahaa inay ka xorowdo qoyskeeda kharriban iyo waalid amarkutaagle ah oo xitaa kalgacaylki iyo is-fahamki aabbihii kuso koriyay kari waayay.

Inantu waxay rabtay inay noqoto sida Marilyn Monroe. “Waxaan rabay nalalka [masraxa], is-qurxinta [xiddigaha siinamada], qadiifadaha cas [la ii fidiyo], dhonkashooyin xiiso leh.”

Halka ay ka xoroobi lahayd, iyadoo da’yar, waxay gacanta u gashay qoys dhiigmiirad ah oo nolol ka kadeed daran kay kasoo carartay baday.

Qax iyo midabtakoor quursigu u dheer yahay ayay la kulantay. Marka ay fahamtayna waa maray goori goor dhaaftay oo dhalaalkeedi, dhallinyaradeeda, iyo waxay u kaydin lahayd qofka ay jaclaan doonto ay dayacmeen dibna loo soo celin karin.

Si sidaas barbaro la ah Zoobbe noloshii oo idil wuxuu baadi- goobayay inu ka xoroobo inuu gacanta u hoorsado maamulka gumaysiga eelkiisa baday midabtakoor iyo quursi oo ay  bahdalaad joogta ah weheliso.

Muddada uu joogay Walaayada (Rooma) wuxuu la kulmay cadaab iyo dulli. Haseyeeshee, riyadiisi inuu helo dhaqaalihii xorayn lahaa waxaa caqabad joogta ah ku noqday dagaalkii gumaystaha iyo ka aargoosigiisa Afrika jabkii nus qarni ka hor.

Ijaaba buggan waxay ku xusaysaa oraahdan “U sheeg sheekadaada, sida ugu wanaagsan ood u gudbin kartid.” Waxay sheekadan u qortay iyadoo marna runta, si kastooy u kharaar tahay, aan ka gabbanayn misna u tebinayso si dheellitiran oon marna u gudbayn dhanka xad-dhaafka.

Ijaabo waa qoraa gaamuray oo sheeko iyo dhacda kastoo adag u tebin karta hab saani ah misna xiiso leh. Cutubyada buugga waxaa ku daran-doorrinaya inanta iyo aabbeheed, Adua iyo Zoobbe.

Ijaaba tiraabteeda sida xarragada leh u qoran oo marna heerkulkeedu dhamac yahay maka ay doontana neecaw qabow ah, balse muujinaysa sida tagtadii gumaysiga eelkeeda u horyaallo kuwa shalay  kasoo qaxay dalkii hooyo misna Yurub kula kulmay cawaaqibteedi oo  taagan. Naari meel qaboobban ma laha, iyadoon tagtadaas lala xisaabtamin.  

Axmed Qaasim Cali

Leave a Reply

Most Popular

Siyaasiga aan Daafici Karin Danaha iyo Amaanka Qaranka Ma u Qalmaa Madaxweyne Soomaaliyeed?

Saciid Cabdisalaam Soomaaliya waxay u baahan tahay siyaasad difaacda danaheeda qaran ee muhiimka ah, kuwaasoo si adag u...

Why US Policy on Ethiopia and Horn of Africa is Flawed

By Yohannes Gedamu The author is a Ph.D. lecturer of Political Science at Georgia Gwinnett College in...

Here’s How Kenya, Somalia Can Restore Ties

By Abdiwahab Sheikh Abdisamad The author is the Executive Director of the Institute for Horn of Africa...

Soomaaliya Xaq Ma u Leedahay Inay Diido Soo Jeedinta Midowga Afrika ee Hawlgalka AMISOM?

Cabdulqaadir Cariif Qaasim Waqtiga hawlgalka AMISOM oo ku dhow gabagabo ayaa muran abuuray. Talaadadii July 13, 2021 ayaa...

Recent Comments

%d bloggers like this: